Emre ERGÜL
İnsanoğlu, yeni bir ekonomik tabirle tanışıyor: Ay ekonomisi…Dünya’nın uydusu Ay’ın tekrar keşfiyle başlayacak olan bu iktisat, şimdilik bir bilim kurgu sineması senaryosunu andırsa da aslında 100 milyar dolarlık önemli bir ekonomi… Başını da hükümetler olarak Amerika, Rusya ve Çin’in çektiği dev bir ekonomi… ABD, 1972’deki Apollo 17 roketinden tam 50 yıl sonra geçen yıl, Artemis 1 isimli mürettebatsız bir Ay misyonu gerçekleştirdi.
Fırlatılıştan sonra 450 bin kilometre gidip, Dünya’nın 130 kilometre üstünde Ay yörüngesine oturan Artemis 1, 25.5 günlük vazifesi sonrası Pasifik Okyanusu’na düşürülmüştü. Artık gözler ABD Uzay ve Havacılık Dairesi’nin (NASA) yeni projesi “Artemis 2”de… NASA astronotları 2024’te Ay’ın etrafında uçabilir hale gelecek, 2025’te de Ay’a iniş gerçekleştirilecek. “İnsanlık için büyük adım”lar aslında dev bir Ay iktisadını de başlatmış olacak. Harvard Üniversitesi’nden Brendan Rosseau, “Ay iktisadı evvelce bir teoriydi. Artık resmen başlıyor” diyor.
NSR analistlerinden Prachi Kawade de Ay’ın insanoğlunun yeni “iş merkezi” olacağına inananlardan… Neden? Zira, Rosseau’nun da altını çizdiği üzere, “Apollo vazifelerinin gayesi Ay’a ulaşmaktı. Artemis vazifeleri ise Ay’da yaşamak, inşa etmek ve çalışmayı hedefliyor.” Yalnızca ülkeler değil, özel dal de Ay’da para kazanmak için kolları sıvamış durumda: SpaceX, Blue Origin, Nokia, Lockheed Martin, General Motors vb. MSN’nin haberine nazaran, NASA gözünü Ay’a adım atmaya değil, Ay’da üs kurmaya dikmiş durumda.
Artemis vazifelerinde çalışan Steve Creech de bu adımı atmanın “Ay’da ticareti başlatacağı”na inandığını söylüyor. Zira, insanlık çabucak Ay’da madenciliğe başlayıp Ay’ın üç büyük kaynağına ulaşmak isteyecek: Hem Ay’da inşaat üretiminde hem de Dünya’da pak güç yaratmada kullanılacak regolit (Ay tozu), Ay’a çarpan meteorların bıraktığı ve elektronik bölümünde kullanılan unsurlar ve Ay’ın kutuplarında keşfedilen su…
Kawade, “Ay, insanların Mars seyahatindeki pit stopu olacak” diyor. Avustralya, Avrupa ve Güney Amerika’daki karasal madencilik sanayileri daha şimdiden Ay madenciliği için çalışmalara başladı. Ay iktisadının bugünkü hacmi 100 milyar dolar civarında… 2040’a kadar da 160 milyar doları görmesi bekleniyor.
Ay’lılar 2024’te internetli olacak!
Ay’da şu an GPS ya da Wi-Fi yok. Lakin astronotların çalışması için internet kural. Bu noktada da Nokia devreye giriyor. NASA’yla 14 milyon dolarlık mutabakat yapan Nokia, Ay’a 2024’te 4G çizgisi taşıyacak.
İnşaat dalının potansiyeli 216 milyon dolar olacak
PWC’nin uzay raporuna nazaran, Ay’daki inşaat bölümünün potansiyeli 2040 yılı prestijiyle 216 milyon dolar olacak.
Rusya Ay’a araç indirmek için bir kasabayı boşaltacak
Rusya, neredeyse 50 yıl sonra birinci kez Ay’a uzay aracı gönderme vazifesi kapsamında 11 Ağustos’ta ülkenin uzakdoğusundaki bir kasabayı boşaltacak. Roscosmos uzay ajansının açıklamasına nazaran, 1976’dan beri birinci kez Ay’a uzay aracı gönderme vazifesi kapsamında, Luna-25 Ay’a iniş aracı Moskova’nın yaklaşık 5 bin 550 kilometre doğusundaki Vostochny Uzay Üssü’nden fırlatılacak. Roscosmos, Lunar-25’in Ay’ın güney kutbuna inen birinci araç olacağını belirtti. Aracın Ay’ın yüzeyinde bir yıl kalması bekleniyor. Vazifenin ana amaçları ortasında yumuşak iniş teknolojilerini geliştirmek, Ay’ın iç yapısını araştırmak ve su üzere kaynakları aramak var.
İlk kıymetli kesim: Uzay taşımacılığı
Elon Musk’un kurduğu SpaceX, uzay kargoculuğunun en ünlü şirketi… NASA’nın tüm Ay programlarında etkin olarak yer alacak. Lakin NASA’ya hizmet verecek tek özel şirket SpaceX değil.
Çin, Japonya ve AB ‘Ay kargocusu’ olacak
Amerikan Astrobotic Technology şirketi, 320 milyon dolarlık muahede sonucunda NASA için Ay’a 2024’te su arayacak bir aygıt taşıyacak. Intuitive Machines de 77 milyon dolarlık mutabakat sonucu NASA için Ay’a deney ekipmanı götürecek. Lockheed Martin, astronotların gereksinimi olan elektriği sağlayacak reaktörleri inşa edecek, General Motors da Ay’da dolaşacak araçları tasarlayıp üretecek. Global Ay nakliyatının pazarı 2020-2040 ortasında 187 tona ulaşacak. Kesimdeki talebi şu an ABD karşılıyor lakin vakit içinde talebin yüzde 24’ünü Çin ve Japonya, yüzde 5’ini de AB karşılayacak.
Ay yüzeyinde ne ararsan var
Ay yüzeyinin ağırlıkça ortalama bileşimi kabaca yüzde 43 oksijen, yüzde 20 silikon, yüzde 19 magnezyum, yüzde 10 demir, yüzde 3 kalsiyum, yüzde 3 alüminyum, yüzde 0.42 krom, yüzde 0.18 titanyum ve yüzde 0.12 manganezdir.
İlk kere bir anne-kız birlikte uzaya gidecek
Uzay turizminde bir birinci daha yaşanacak. İskoçya’da bulunan Aberdeen Üniversitesi öğrencilerinden Anastatia Mayers ve annesi Keisha Schahaff uzaya gidecek birinci anne ve kız olacak. Mayers ve Schahaff, Virgin Galactic’in ikinci ticari uçuşuna katılmak için yapılan bir çekilişi kazandı.
Mayers uzaya gidecek en genç ikinci kişi olacak. Anne ve kız ayrıyeten uzaya gidecek birinci Karayipli bireyler olarak da tarihe geçecek. Gayesinin dünyanın belirlediği tüm mahzurları kırmak olduğunu belirten Mayers, “Tesadüfen Aberdeen Üniversitesini seçmemiş olsaydım ve vizemi almak için uğraşmasaydım, uzaya gitme talihimiz da olmazdı. Hayaliniz sizin rüyanızdır ve kim ne derse desin bunu gerçekleştirebilirsiniz” diyor.
Hindistan’ın uzay aracı Ay’dan birinci imgeyi attı
Hindistan Uzay Araştırmaları Kurumu, geçtiğimiz cumartesi günü Ay yörüngesine giren Chandarayaan-3 uzay aracının yolladığı birinci imajları paylaştı. Fotoğraflarda araç yüzeye yaklaştıkça kraterlerin giderek büyüdüğü görünüyor. Uzay mekiği, iniş aracı ve bir de yüzeyde dolaşabilecek harici araçtan oluşan Chandrayaan-3’ün 23 Ağustos’ta Ay yüzeyine inmesi bekleniyor.
Başarılı olursa, Hindistan, Ay’ın şimdiye kadar çok az incelenmiş güney kutbuna araç indiren birinci ülke olacak. Hindistan bu misyonuyla tıpkı vakitte ABD, eski Sovyetler Birliği ve Çin’den sonra Ay’a yumuşak iniş yapmayı başaran dördüncü ülke unvanını da alacak. 3 bin 900 kilo yükündeki Chandrayaan-3 75 milyon dolara maloldu. Vikram ismi verilen iniş kısmı 1500 kilo tartısında ve içerisinde 26 kiloluk Pragyaan ismi verilen harici gezici aygıt var. Pragyaan Sanskritçe bilgelik manasına geliyor.
Hedef 2040’ta Ay’da bin kişinin yaşaması
Mavi gezegen Dünya, insanoğlunun kainattaki tek konutu olmayacak. NASA’nın maksadı, 2030’da Ay’da 40, 2035’te 200, 2040’ta da bin astronotun yaşamasını sağlamak.
